„Poczekajmy na wyrok samego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej” –
-sędzia Krystian Markiewicz, przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury mówi o opinii rzecznika generalnego TSUE, który uznał, że udział w procesie nominacyjnym na stanowisko sędziego tzw. neo Krajowej Rady Sądownictwa nie uzasadnia konieczności automatycznego wyłączenia tej osoby od rozpoznania sprawy.
Sędzia zaznacza:
„Opinia rzecznika potwierdza, że Krajowa Rada Sądownictwa w obecnym kształcie jest organem niedającym gwarancji niezawisłości. Podkreśla też, że w oparciu o decyzję tego organu dokonano w Polsce ponad trzech tysięcy powołań na stanowiska sędziowskie.
Państwo polskie niezmiennie stoi zatem przed koniecznością szybkiego systemowego rozwiązania tego problemu w zgodzie z polską Konstytucją. Inaczej polskie sądy zaleją podobne wnioski o wyłączenia, a tysiące polskich obywateli na wiele kolejnych lat pozostawimy w poczuciu chaosu i niepewności co do tego, kto rozpoznaje ich sprawę i jaką mają szansę na stabilne orzeczenie.
Poczekajmy jeszcze na wyrok Trybunału.
Pamiętajmy jednak już teraz, że pytanie polskiego sądu dotyczyło sprawy, w której na stanowisku sędziowskim mamy osobę, która była asystentem sędziego po pozytywnie zdanym egzaminie sędziowskim. Ochrona młodych sędziów jest zaś od początku jedną z podstaw proponowanych rozwiązań systemowych.
Jasno trzeba też podkreślić, że nie ma obawy o niepewny los sędziów powołanych po 2018 roku, bo według projektu ustawy regulującej status powołań sędziowskich poza systemem ma pozostać nie trzy tysiace, lecz trzysta pięćdziesiąt osób.”
Przypomnijmy:
w postępowaniu przed sądem w Poznaniu jedna ze stron złożyła wniosek o wyłączenie sędzi rozpoznającej sprawę, podnosząc, że jej powołanie było niezgodne z prawem.
Jej kandydatura do pełnienia urzędu sędziego została bowiem zarekomendowana przez Krajową Radę Sądownictwa – już po zmianach wprowadzonych od 2018 roku. Przed powołaniem na stanowisko sędziego pracowała ona jako asystent sędziego i zdała egzamin sędziowski.
Poznański sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniem, czy osobę tak nominowaną na stanowisko sędziowskie można uznać za sąd ustanowiony na mocy ustawy w rozumieniu prawa UE.
29 kwietnia 2025 roku rzecznik generalny TSUE Dean Spielmann przedstawił swą opinię w sprawie (C-521/21).
Zdaniem rzecznika sam udział w procesie nominacyjnym organu niedającego gwarancji niezawisłości nie uzasadnia konieczności wyłączenia tego sędziego od rozpoznania sprawy.
Aby ocenić zgodność z prawem powołania danego sędziego należy wziąć pod uwagę wszystkie czynniki systemowe i faktyczne, w jakich doszło to tego powołania.
Rzecznik generalny uznaje, że udział w procesie nominacyjnym KRS ani brak dostępu kandydatów, którzy nie zostali rekomendowani, do skutecznego środka zaskarżenia nie może automatycznie prowadzić do wniosku, że dany sędzia sądu powszechnego nie jest sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy.
Rzecznik proponuje, by każdy przypadek rozpatrywać osobno, z uwzględnieniem kontekstu prawnego i faktycznego. Zdaniem rzecznika powinno to zagwarantować skuteczne poszanowanie zasad niezawisłości i bezstronności oraz społeczne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Tu zauważa, że na wniosek KRS powołano do tej pory około 3000 sędziów.
Ponieważ obecnie badanie zgodności z prawem takiego powołania zastrzeżono tylko dla Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych rzecznik przypomina również, ze na gruncie prawa UE każdy sąd krajowy musi być uprawniony do samodzielnej oceny prawidłowości przebiegu procesu nominacyjnego sędziów. Zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga, aby sąd krajowy odstąpił od stosowania przepisów krajowych oraz pominął orzeczenia sądu konstytucyjnego, które mu na to nie pozwalają.
Sądy krajowe powinny mieć możliwość wyłączenia z mocy prawa sędziego niespełniającego wymogów niezawisłości i bezstronności, które są nieodłącznie związane z pojęciem sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy.
Do sądów krajowych należy jednak określenie konkretnych sposobów realizacji tego wymogu, z poszanowaniem krajowych ram prawnych i zasad wynikających z prawa Unii.
Opinia rzecznika generalnego nie wiąże Trybunału Sprawiedliwości. Zadanie rzeczników generalnych polega na przedkładaniu Trybunałowi, przy zachowaniu niezależności, propozycji rozstrzygnięć prawnych w sprawach.
Sędziowie Trybunału rozpoczynają właśnie obrady w tej sprawie. Wyrok zostanie wydany w terminie późniejszym.
Sąd krajowy zadaje pytanie w konkretnej sprawie. Trybunał dokonuje wykładni prawa Unii, a nie rozpoznaje sporu krajowego. To sąd krajowy rozstrzyga sprawę zgodnie z orzeczeniem Trybunału.
https://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2025-04/cp250055pl.pdf
