Pozycja ustrojowa sędziego

Na rynku ukazała się publikacja, którą Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” chciałoby wszystkim zainteresowanym problematyką wymiaru sprawiedliwości gorąco zarekomendować. Wydana przez Wydawnictwo Wolters Kluwer w styczniu 2015 roku praca zbiorowa pod redakcją naukową dr. Ryszarda Piotrowskiego poświęcona jest pamięci sędziego Stanisława Dąbrowskiego Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w latach 2010-2014. Asumpt do jej powstania dała konferencja pt. „Władza sądownicza – cechy, funkcje i stosunek względem innych władz” zorganizowana pod Jego patronatem i z Jego udziałem 3 czerwca 2013 r. przez Oddział Warszawski Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”.

Potrzeba refleksji nad relacjami pomiędzy władzą sądowniczą i jej piastunami aprzedstawicielami władzy politycznej wymuszona została istniejącą w Polsce sytuacją. Nieustanna presja, której są poddawani sędziowie, jak również niedostatek teoretycznych rozważań dotyczących relacji władzy sądowniczej i politycznej, wywołują pilną potrzebę usystematyzowania wiedzy na temat aktualnego stanu prawnego i poddania go krytycznej ocenie, zwłaszcza w perspektywie standardów wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz prawa międzynarodowego. Tego trudnego i pionierskiego dzieła podjęli się autorzy, których prace znalazły się w prezentowanej monografii.

Zawarto w niej referaty wygłoszone przez uczestników konferencji - częstokroć w wersji poszerzonej, która nie mogła być podczas niej zaprezentowana, z uwagi na ograniczenia czasowe. Istotną jej część stanowi jedna z ostatnich prac świętej pamięci sędziego Stanisława Dąbrowskiego – jakże ważna i na czasie, wobec wzrastających apetytów administracyjnych nadzorców już nie tylko na dyktowanie sędziom, w jaki sposób mają pełnić służbę, ale i na zastraszanie ich poprzez rozszerzanie katalogu kar dyscyplinarnych, odbieranie szeregu uzasadnionych uprawnień itp. itd., a nawet na inwigilację społeczeństwa za pośrednictwem sądowych systemów teleinformatycznych. Nie sposób nie zacytować jakże wymownego fragmentu autorstwa sędziego S. Dąbrowskiego:

„Odnosząc się do kwestii nadzoru administracyjnego należy postawić radykalną tezę, że nadzór administracyjny w obecnym kształcie ingeruje w niezawisłość sędziowską. Czynności sędziowskich nie da się podzielić na czynności administracyjne i judykacyjne. Wszystkie czynności sądu mają judykacyjny charakter, sędzia nie wykonuje żadnych czynności administracyjnych, gdyż jego zadanie polega na wymiarze sprawiedliwości. Praktyczne trudności we wskazaniu, zdefiniowaniu, czy wymienieniu czynności administracyjnych wynikają po prostu z faktu, że sąd nie wykonuje żadnych czynności administracyjnych. Błędnie wskazuje się, że czynności takie jak wyznaczanie terminów instrukcyjnych, zarządzenia przygotowawcze to czynności administracyjne. Obowiązkiem sądu jest należyte przygotowanie postępowania przez zaplanowanie jego przebiegu, aby rozsądzić spór bez nieuzasadnionej zwłoki. Sąd jest odpowiedzialny za sprawny bieg postępowania. Na tym polega kierownictwo formalne postępowaniem. Wszelkie te czynności stanowią część sędziowskiego kierownictwa postępowaniem, które jest niczym innym, jak postacią władzy sędziowskiej. Władza sędziowska obejmuje bowiem nie tylko czynności decyzyjne – w rozumieniu wydania wyroku, ale także czynności przygotowawcze- które prowadzą do wydania takiego wyroku.”

Podobnych, nieczęsto spotykanych, odważnych tez w tej monografii można odnaleźć wiele. Do jej podstawowych i niezaprzeczalnych zalet należą zatem nie tylko zakończona powodzeniem próba zmierzenia się z problemami, z którymi mało kto lub zgoła nikt się dotąd w polskim piśmiennictwie nie mierzył, ale i nazwiska autorów – uznanych autorytetów polskiej myśli prawniczej, zarówno pełniących aktualnie jak i w przeszłości rozmaite funkcje w wymiarze sprawiedliwości oraz organach z nim w różny sposób powiązanych, jak i mających swoje poczesne miejsce w nauce prawa - co niepomiernie wzbogaca wartość publikacji. Różnorodność doświadczeń oraz perspektywy tych osób – od prezesów i sędziów Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, Trybunału Konstytucyjnego, przewodniczących i członków Krajowej Rady Sądownictwa, Rzecznika Praw Obywatelskich i pracowników naukowych po sędziów niższych instancji i działaczy środowiska sędziowskiego – stanowi niezaprzeczalną zaletę książki. Autorzy to, poza wspomnianym sędzią Stanisławem Dąbrowskim, wybitni sędziowie i przedstawiciele nauki (częstokroć jednocześnie): Antoni Górski, Katarzyna Gonera, Michał Laskowski, Aneta Łazarska, Ewa Łętowska, Ryszard Piotrowski, Walerian Sanetra i Maciej Strączyński.

Wszyscy oni, bez wyjątku, poświęcili swój cenny czas i podjęli wysiłek by uczestniczyć w konferencji, a następnie przygotować stosowne części publikacji czyniąc to całkowicie pro publico bono – wierząc, że warto. Zachęcamy do uważnej lektury i serdecznie polecamy - naprawdę warto.

 

ŁP